BBC analizine göre İran’da protestolar 17 eyalete yayıldı
BBC Verify ve BBC Persian analizine göre İran’da protestolar en az 17 eyalete yayıldı ve bu tablo 2022’den bu yana dinî yönetime karşı en büyük meydan okuma olarak değerlendiriliyor.

BBC Verify ve BBC Persian tarafından yapılan analiz, İran genelinde protestoların en az 17 eyalete yayıldığını ortaya koydu. Doğrulanmış görüntülere dayanan çalışma, yaşananların 2022’deki protesto dalgasından bu yana ülkenin dinî yönetiminin karşılaştığı en geniş çaplı toplumsal hareket olduğunu gösteriyor.
BBC’nin analizinde yalnızca doğrulanmış video kayıtları bulunan olaylar yer alırken, protestoların gerçek boyutunun bildirilen rakamların üzerinde olduğu belirtiliyor. En az 11 ilde daha gösterilerin yaşandığına dair bilgiler bulunduğu aktarılıyor.
Protestolar Tahran’dan ülke geneline yayıldı
Protesto dalgası, 28 Aralık’ta Tahran’da İran riyalinin dolar ve diğer yabancı para birimleri karşısında sert değer kaybı yaşamasının ardından başladı. Kısa sürede ülke geneline yayılan gösteriler, son 10 gün içinde 50’den fazla şehir ve kasabada kayda geçti.
Doğrulanan 100’den fazla video, daha önce devlete yakınlığıyla bilinen bölgeler de dâhil olmak üzere birçok kentte hükümet karşıtı gösteriler düzenlendiğini ortaya koydu.
Kum ve Meşhed’deki gösteriler dikkat çekti
BBC’nin doğruladığı görüntüler arasında, İran’ın merkezindeki Kum ve kuzeydoğusundaki Meşhed kentlerinde düzenlenen protestolar da yer aldı. Bu şehirler, geleneksel olarak İslam Cumhuriyeti’ne güçlü destek veren nüfuslarıyla biliniyor.
George Washington Üniversitesi Orta Doğu Çalışmaları Programı Direktörü Prof. Sina Azodi, bu kentlerdeki huzursuzluğun, ekonomik sorunların hükümetin destek tabanını da etkilediğinin göstergesi olduğunu belirtti.
Güvenlik güçlerinin müdahalesi sertleşti
İnsan hakları örgütlerinin verilerine göre, 2022’de Mahsa Amini’nin ölümüyle başlayan protestolarda 550’den fazla kişi güvenlik güçleri tarafından öldürülmüştü. Mevcut protestolarda ise ilk günlerde müdahalenin görece sınırlı olduğu, ancak son günlerde güç kullanımının arttığı görülüyor.
Bu değişimin, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in protestocular için “isyancılar hadlerini bildirilmelidir” açıklamasının ardından yaşandığı belirtiliyor. Yargı Başkanı Gulamhossein Mohseni Ejei ise yetkililerin meşru talepleri dinleyeceğini, ancak güvenliği tehdit edenlere karşı sert tutum alınacağını açıkladı.
Can kayıplarına ilişkin farklı rakamlar
BBC Persian, 28 Aralık’tan bu yana en az 11 kişinin hayatını kaybettiğini doğruladı. Yurt dışında faaliyet gösteren HRANA ise güvenlik güçleriyle bağlantılı iki kişi de dâhil olmak üzere ölü sayısının en az 35 olduğunu bildirdi.
En sert müdahalelerden biri, İlam eyaletine bağlı Malekşahi kasabasında yaşandı. Doğrulanan görüntülerde silah sesleri duyulurken, insan hakları örgütleri dört kişinin öldüğünü açıkladı. Yarı resmî Mehr ve Tasnim ajansları ise ölü sayısını üç olarak duyurdu.
Gösterilerin niteliği değişiyor
Gösteriler başlangıçta ekonomik kriz, kötü yönetim ve yolsuzluk iddialarına tepki olarak başladı. Son günlerde ise protestoların devlet karşıtı bir tona büründüğü, Yüksek Lider Ali Hamaney ve dinî yönetime karşı sloganların öne çıktığı görülüyor.
BBC’nin doğruladığı bazı görüntülerde, Pehlevi hanedanını destekleyen sloganlar ve rejim karşıtı ifadeler de yer aldı. Tahran Üniversitesi’nde ve Sistan-Beluçistan eyaletindeki İranşahr kentinde devlet sembollerine yönelik eylemler kayda geçti.
Uzmanlar süreci yakından izliyor
Uzmanlar, protestoların yaygınlığına rağmen şu aşamada devlet için varoluşsal bir tehdit oluşturmadığı görüşünde. Prof. Azodi, güvenlik güçlerinin büyük ölçüde sadık kaldığını ve şu ana kadar ciddi bir çözülme görülmediğini ifade etti.


