İçeriğe geç
Salı, 17 Kasım 2026 · Lise ve üniversite için bilim, teknoloji ve gelecek
Bilim

Fosil izleri, balıkların karaya ilk çıkışını 10 milyon yıl geriye çekebilir

Polonya’da bulunan 400 milyon yıllık iz fosilleri, balıkların karaya ilk adımını 10 milyon yıl geriye çekebilir. Uzmanlar bu keşfin evrim tarihini yeniden yazabileceğini söylüyor.

Gençbilim2 dk okuma

Fosil izleri, balıkların karaya ilk çıkışını 10 milyon yıl geriye çekebilir

Balıkların karaya çıkışı sanılandan daha erken olabilir

Polonya’daki Kutsal Haç Dağları’nda bulunan yeni fosil izleri, omurgalıların karasal yaşama geçişini 10 milyon yıl geriye çekebilir. Scientific Reports dergisinde yayımlanan araştırmada, yaklaşık 400 milyon yıllık bu izlerin, modern akciğerli balıkların atalarına ait olabileceği belirtildi.

Araştırmacılar, 2021’de yapılan kazılarda, eski bir kıyı şeridinde 240’tan fazla çukur, oyuk ve iz keşfetti. Bu izlerin, günümüzde sığ sularda karaya çıkabilen akciğerli balıkların bıraktığı izlere çok benzediği ifade edildi.

Fosiller modern akciğerli balıklarla karşılaştırıldı

Çalışmayı yürüten Polonya Jeoloji Enstitüsü’nden paleontolog Piotr Szrek, izlerin Protopterus annectens gibi modern türlerle benzerlik taşıdığını söylüyor. Bu balıklar, ağızları ve yüzgeçlerini kullanarak kendilerini sürükleyebiliyor. Taranan izlerde kuyruk, burun, yüzgeç ve gövdeye ait detaylar tespit edildi.

Yüzeyde sürünerek hareket ettikleri düşünülen bu balıkların izleri, yalnızca sığ sularda ya da karada oluşabilecek kadar düzenli ve bilinçli bir biçimdeydi. Bu da karasal hareketin bilinçsiz çırpınmalardan çok daha organize bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor.

Balıklarda ‘solaklık’ izleri

Araştırmada ilginç bir detay daha dikkat çekti. Bulunan 240 izden 36’sı eğik başlı balıklar tarafından yapılmıştı ve bunlardan 35’i sola eğilmişti. Bu, bilim dünyasında bilinen en eski "el yatkınlığı" (lateralizasyon) örneği olabilir.

Zürih Üniversitesi’nden paleontolog Christian Klug, bu hipotezin şaşırtıcı olduğunu ancak mantıklı göründüğünü ifade ediyor: “Asimetrik hareketlerin, evrimsel avantajlar sağlayabileceği düşünülürse, bir tarafın daha baskın olması anlaşılır.”

Bilim insanları arasında fikir ayrılığı var

Yale Üniversitesi’nden evrimsel biyolog Chase Brownstein ise temkinli. Modern akciğerli balıklarla 400 milyon yıl önce yaşayanların farklı olduğunu, bu nedenle izlerin kesin şekilde ilişkilendirilmesinin zor olduğunu savunuyor. Yine de Brownstein, bu tür fosillerin karasal hareketin erken dönem izlerini anlamada büyük önem taşıdığını kabul ediyor.

Szrek ise tartışmaya açık olduğunu belirtiyor. Çin ve Avustralya’daki benzer iz fosillerinin karşılaştırılması ve bölgede daha fazla kalıntının incelenmesiyle, izleri bırakan türün daha net anlaşılabileceğini ifade ediyor.

Evrim tarihine yeni bir pencere

Eğer bu izler gerçekten eski akciğerli balıklara aitse, omurgalıların karaya geçiş süreci sanılandan daha önce başlamış olabilir. Bu da dört uzuvlu kara omurgalılarının (tetrapodlar) evrimsel tarihine yeni bir ışık tutacak.

 

Her ne kadar kesin sonuçlar için daha fazla araştırma gerekse de, bu çalışma evrimsel geçişlere dair yepyeni sorular ortaya koyuyor.

science.org/

İlgili haberler

Tümü