İran Yol Ayrımında: Yaptırımlar, Ekonomik Kriz ve Yeni Huzursuzluk Riski
Uzmanlara göre İran’da son aylarda bastırılan protestolara rağmen ülkedeki temel sorunlar devam ediyor. Analistler, ekonomik reformlar yapılmaması ve ABD ile yaptırımların kaldırılmasına yönelik bir anlaşmaya varılamaması halinde ülkede yeni bir toplumsal huzursuzluk dalgasının kaçınılmaz olabileceği uyarısında bulunuyor.

Son protestoların ardından yetkililer, on binlerce kişiyi tutukladı; ayaklanmayı desteklemekle suçlananlara ait ticari varlıklara el konuldu. “Terörizm” suçlamalarıyla açılan davalar sürerken, güvenlik güçleri şimdilik kontrolü yeniden sağlamış görünüyor. Ancak uzmanlara göre bu sakinlik kırılgan.
Uluslararası Kriz Grubu’nun İran Projesi Direktörü Ali Vaez, mevcut durumu “sürdürülemez” olarak nitelendirdi. Vaez, “Sistem hemen çökmeyebilir ancak bir sarmal içinde. Değişimi reddederse daha da aşağıya gidecek” değerlendirmesinde bulundu.
Protestolar ve ağır bilanço
Aralık ayı sonunda para biriminin hızla değer kaybetmesiyle başlayan protestolar, kısa sürede ülke genelinde rejim karşıtı bir ayaklanmaya dönüştü. Yetkililerin sert müdahalesi, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana yaşanan en şiddetli çatışmalardan biri olarak kayda geçti.
İran devlet medyasına göre olaylarda 3.117 kişi hayatını kaybetti. ABD merkezli insan hakları örgütleri ise ölü sayısının 5 bini aştığını iddia ediyor. Bu rakamlar bağımsız kaynaklarca doğrulanabilmiş değil.
Ekonomi alarm veriyor
Uzmanlara göre bu kez devletin protestoları yatıştırmak için manevra alanı oldukça dar. On yıllardır süren yaptırımlar, kötü yönetim ve yolsuzluk nedeniyle İran riali büyük değer kaybı yaşadı. IMF verilerine göre enflasyon geçen yıl yüzde 42’yi aştı. Bu oran, 2016’da nükleer anlaşmanın imzalandığı dönemde yüzde 6,8 seviyesindeydi.
Buna ek olarak ülkede elektrik kesintileri ve kronik su kıtlığı yaşanıyor. Temel hizmetlerdeki aksaklıklar, halkın yaşam koşullarını daha da zorlaştırıyor.
ABD ile anlaşma baskısı
Yaptırımların hafifletilmesi için İran’ın ABD ile müzakere masasına dönmesi gerektiği ifade ediliyor. Ancak bu, Tahran’ın nükleer programı, balistik füzeleri ve bölgesel müttefik ağı gibi “kırmızı çizgi” kabul edilen alanlarda taviz vermesini gerektiriyor.
Amwaj.media editörü Mohammad Ali Shabani, “İran’ın bu üç alanda resmi kısıtlamaları kabul etmeye istekli olup olmadığı belirsiz. Trump’ın askeri tehditleri karar alma sürecini kilitlemiş durumda” dedi.
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer altyapısının tamamen ortadan kaldırılmasını isterken, Tahran nükleer faaliyetlerinin sivil amaçlı olduğunu savunuyor.
Bölgesel denge değişiyor
Uzmanlara göre İran’ın bölgedeki müttefik ağı da zayıflamış durumda. İsrail’in Hizbullah’a yönelik saldırıları, Suriye’de Esad rejiminin çökmesi ve Irak’taki grupların daha temkinli davranması, Tahran’ın “ileri savunma” stratejisini tartışmaya açtı.
Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü’nden Halireza Azizi, İran’ın bu ağı yeniden yapılandırmaya çalıştığını, ancak bunun ne ölçüde başarılı olacağının belirsiz olduğunu belirtti.
Değişim kaçınılmaz mı?
ABD ve İran arasında temasların tamamen kopmadığı ifade ediliyor. Trump, Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu’nda “İran konuşmak istiyor, biz de konuşacağız” diyerek diplomasiye kapıyı araladı. Ancak aynı zamanda Ortadoğu’ya askeri yığınak yapıldığına dair açıklamalar, baskının sürdüğüne işaret ediyor.
Analistlere göre İran’da devlet ile toplum arasındaki “güvenlik karşılığı itaat” temelli toplumsal sözleşme ciddi şekilde aşınmış durumda. İsrail ile yaşanan son savaş ve temel hizmetlerdeki aksaklıklar, rejimin meşruiyetini daha da zayıflattı.
Azizi’ye göre, İslam Devrim Muhafızları’nın artan gücüyle birlikte sistem zaten dönüşüm sürecine girdi. “Hamaney sonrası dönemde bildiğimiz İslam Cumhuriyeti olmayacak. Değişim kaçınılmaz değerlendirmesinde bulundu.
El Cezire
-i6978c3a25dd0a.jpg)

